Stoisz przy dolnej stacji wyciągu i zastanawiasz się, czy da się wejść na górę bez kolejki, a potem zjechać poza przygotowaną trasą. Skitury to wycieczka na nartach, podczas której podchodzisz pod górę i zjeżdżasz, choć do takiej wędrówki potrzebujesz innego sprzętu i umiejętności niż na zwykły stok.

Na skiturach podejście i zjazd odbywają się na tym samym sprzęcie
- Foki przyklejane pod narty pomagają podejść bez zsuwania się w dół.
- Wiązania uwalniają piętę podczas marszu i blokują ją na zjazd.
- Wycieczka skiturowa wymaga planu, umiejętności jazdy w zmiennym śniegu i oceny warunków.
- W terenie lawinowym potrzebujesz detektora, sondy i łopaty oraz umiejętności posługiwania się nimi.
- W parkach narodowych sprawdź lokalne zasady poruszania się na nartach. Nie wszędzie można wybrać dowolną trasę.
Foki pozwalają wejść pod górę, a ruchoma pięta ułatwia marsz
Podczas podejścia narty przesuwają się do przodu, ale nie powinny cofać się przy każdym kroku. Pomagają w tym foki, czyli pasy materiału mocowane do ślizgów. Ich włosie stawia opór przy ruchu w tył i pozwala nartom przesuwać się naprzód.
Drugą częścią układanki są wiązania. W trybie podejściowym pięta buta pozostaje wolna, a przy zjeździe zostaje zablokowana. Gdy docierasz na górę, zdejmujesz foki, zmieniasz ustawienie wiązań i ruszasz w dół. Przepinka, czyli przejście z trybu marszu do jazdy, jest prostym ruchem dopiero po przećwiczeniu go w rękawicach i na wietrze.Prawdę mówiąc, najtrafniej myślę o skiturach jako o połączeniu wędrówki z narciarstwem. Sam sprzęt nie sprawi, że trasa stanie się łatwa: podczas podejścia liczą się tempo i oszczędzanie sił, a w dół trzeba poradzić sobie ze śniegiem, którego nikt nie wyrównał ratrakiem.
Od nart zjazdowych odróżnia je swoboda wyboru trasy, ale i większa odpowiedzialność
Na stoku wyciąg wykonuje podejście za ciebie, a przygotowana nawierzchnia ogranicza niespodzianki. Na skiturach zdobywasz wysokość własnymi siłami, za to możesz dotrzeć w miejsca poza infrastrukturą narciarską. Ta swoboda wymaga samodzielnego planowania: oceny pogody, śniegu, trudności zjazdu i możliwości odwrotu.
Jeśli znasz wyłącznie jazdę po przygotowanych trasach, najpierw poćwicz jazdę w zmiennym śniegu na łatwym, bezpiecznym terenie. Jako pierwszy cel wybrałbym trasę bez stromych stoków i skomplikowanej nawigacji, najlepiej w towarzystwie osoby, która zna technikę podejścia i potrafi ocenić warunki. Dobra kondycja nie zastąpi umiejętności zjazdu poza trasą, a sprawne zjeżdżanie po stoku nie oznacza jeszcze gotowości na lawinowy teren.
Przed pierwszym wyjściem dopasuj trasę do swoich umiejętności
Najczęstsza pomyłka początkujących polega na wyborze celu według widoku ze zdjęcia albo długości szlaku. Tymczasem ten sam dystans może oznaczać łagodny spacer na nartach lub wymagającą wycieczkę z trudnym zjazdem. Oceniaj całą trasę, w tym przewyższenie, nachylenie, rodzaj śniegu, pogodę i możliwość bezpiecznego zawrócenia.
| Sytuacja | Co może oznaczać | Co zrobić |
|---|---|---|
| Masz doświadczenie wyłącznie na przygotowanych trasach | Nieznany śnieg i nierówności mogą utrudnić zjazd | Ćwicz najpierw na łatwym, bezpiecznym terenie i wybierz trasę z doświadczoną osobą |
| Trasa prowadzi przez stromy stok lub teren zagrożony lawinami | Potrzebna jest umiejętność oceny zagrożenia i ratownictwa lawinowego | Nie ruszaj bez odpowiedniej wiedzy, wyposażenia i umiejętności użycia sprzętu |
| Warunki lub widoczność pogarszają się w trakcie podejścia | Kontynuowanie może utrudnić nawigację i bezpieczny zjazd | Trzymaj się planu odwrotu i zrezygnuj z dalszego podejścia, jeśli sytuacja tego wymaga |
| Trasa biegnie przez park narodowy | Obowiązywać mogą lokalne ograniczenia dotyczące ruchu narciarskiego | Sprawdź zasady udostępniania terenu i aktualne zamknięcia przed wyjściem |
Szczególnej uwagi wymagają zasady obowiązujące w parkach. Przykładowo regulamin Świętokrzyskiego Parku Narodowego dopuszcza turystykę narciarską po udostępnionych trasach pod warunkiem, że pokrywa śnieżna chroni roślinność i glebę; ruch pieszy ma tam pierwszeństwo. Nie zakładaj więc, że każda narciarska wycieczka może prowadzić dowolnym wariantem.
W terenie lawinowym samo posiadanie sprzętu nie wystarczy
Detektor lawinowy, sonda i łopata tworzą tak zwane lawinowe ABC. Zabiera się je po to, by móc szukać osoby zasypanej, ale ratownictwo koleżeńskie wymaga wcześniejszego treningu. Sprzęt w plecaku, którego nikt nie umie obsłużyć, daje fałszywe poczucie bezpieczeństwa.
Program kursu skiturowego Polskiego Związku Alpinizmu obejmuje między innymi ćwiczenia z detektorem, sondowanie i odkopywanie, poruszanie się z rakami i czekanem oraz planowanie trasy w terenie zagrożonym lawinami. Program zakłada już bardzo dobrą jazdę na przygotowanych trasach i podstawową swobodę w terenie nieprzygotowanym. Kurs nie zastępuje doświadczenia, ale pomaga sprawdzić, czy znasz procedury, zanim będą potrzebne w stresie.
Przed wyjściem sprawdź komunikat lawinowy dla rejonu i zaplanuj trasę odpowiednią do warunków oraz umiejętności całej grupy. Komunikat lawinowy TOPR opisuje sytuację w Tatrach, lecz sam stopień zagrożenia nie zastępuje oceny konkretnego stoku. Jeśli nie umiesz rozpoznać problemu lawinowego ani obsłużyć ABC, wybierz teren bez zagrożenia lawinowego i ucz się pod opieką instruktora lub doświadczonej osoby.
Pierwsze skitury najlepiej zacząć od prostego celu i wypożyczonego zestawu
Na początek nie musisz kupować całego wyposażenia. Wypożyczenie nart, butów, wiązań i fok pozwala sprawdzić, czy odpowiada ci rytm podejścia, przepinki i zjazdu, zanim zainwestujesz w własny zestaw. Poproś też o dopasowanie butów do wiązań, bo nie każdy but współpracuje z każdym systemem.
Przed wyjściem przećwicz zakładanie i zdejmowanie fok oraz zmianę trybu wiązań. Zaplanuj krótszą trasę z łatwym odwrotem, sprawdź prognozę i zasady obowiązujące w danym rejonie. Gdybym zaczynał, wybrałbym spokojne, krótkie podejście z instruktorem, zamiast od razu mierzyć w ambitny szczyt. Dzięki temu pierwszy dzień pozwoli ocenić, co sprawia frajdę, a co wymaga jeszcze treningu.
Najpierw spokojne podejście, potem ambitniejsza góra
Skitury dają możliwość samodzielnego zdobywania wysokości i zjeżdżania poza przygotowaną trasą, ale wymagają więcej decyzji niż dzień na stoku. Zacznij od prostego terenu, opanuj sprzęt i technikę, a trudniejsze cele zostaw na czas, gdy potrafisz ocenić zarówno podejście, jak i drogę w dół. W górach bezpieczny plan zawsze powinien uwzględniać możliwość zawrócenia.